Ιστολόγια και ψηφιακές βιβλιοθήκες

Πέρα από τη χρήση λογισμικών ανοιχτού κώδικα, όπως d-space και Greenstone για  παράδειγμα, οι βιβλιοθήκες πειραματίζονται  και στη χρήση ιστολογίων ως αποθετήρια ψηφιακού περιεχομένου ή ψηφιακών συλλογών.

Αυτό που είναι ενδιαφέρον είναι ότι τα ιστολόγια, από τη φύση τους διαδραστικά, επιτρέπουν στους χρήστες να παρέχουν σημαντικές πληροφορίες ή μαρτυρίες για τα αντικείμενα που έχουν ψηφιοποιηθεί.

Τρία παραδείγματα ιστολογίων που χρησιμοποιούν τα ιστολόγια για την διαχείριση των ψηφιακών τους συλλογών είναι

Beyond Brown Paper από το Plymouth State University

Το ιστολόγιο του ψηφιακού τμήματος της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Σκωτίας

Ψηφιακή συλλογή του Duke University

Add comment January 15th, 2009

Europeana: η Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Βιβλιοθήκη

Άνοιξε τις πύλες της στο κοινό στις 20 Νοεμβρίου η Europeana ή κατά πολλούς η Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Βιβλιοθήκη. Παρότι εκ πρώτης όψεως η European φαίνεται να είναι μια ακόμα ψηφιακή βιβλιοθήκη, κατά την άποψή μου είναι το πρώτο στάδιο εξέλιξης της ψηφιακής βιβλιοθήκης στην ψηφιακή βιβλιοθήκη 2.0, με ό,τι και αν σημαίνει αυτό. Χαρακτηριστική είναι η δήλωση της Elisabeth Niggemann, γενικής διευθύντριας της γερμανικής εθνικής βιβλιοθήκης και προέδρου του ιδρύματος της Ευρωπαϊκής Ψηφιακής Βιβλιοθήκης – του οργανισμού πίσω από την Europeana (Δελτίο τύπου: Η Ευρωπαϊκή Ψηφιακή…):

«Με την Europeana οι πολιτιστικοί φορείς αποκτούν νόημα για τη “γενιά του Web 2.0″ – μια γενιά με προσδοκίες για τη δυνατότητα να διαβάζει κείμενα, να παρακολουθεί βίντεο, να ακούει ήχους και να κοιτάζει εικόνες στον ίδιο χώρο και χρόνο. Προσφέροντας στους νέους μια πλήρη πολυμεσική εμπειρία, θα ενισχύσει τους δεσμούς τους με την πολιτιστική κληρονομιά και τον σύγχρονο πολιτισμό της Ευρώπης.»

Στο δικτυακό τόπο της Europeana (http://www.europeana.eu/) οι χρήστες μπορούν να έχουν πρόσβαση σε περισσότερα από δύο εκατομμύρια τεκμήρια που προέρχονται από τις εθνικές βιβλιοθήκες και τα πολιτιστικά ιδρύματα των κρατών μελών της ΕΕ. Πάνω από 1000 πολιτιστικοί οργανισμοί διέθεσαν το υλικό τους στην Europeana. Τα τεκμήρια αυτά είναι βιβλία, ηχογραφήσεις, φωτογραφίες, αρχειακό υλικό, πίνακες ζωγραφικής, ταινίες, χάρτες κ.α.

Η Europeana φέρνει πιο κοντά πολιτιστικά τους ευρωπαϊκούς λαούς, αναδυκνείει την πολυπολιτισμικότητα των λαών της ΕΕ και κάνει ελεύθερα προσβάσιμο πολύτιμο και σπάνιο υλικό που πριν δεν θα μπορούσε κανείς να δει. Αυτή η παρουσίαση των μεγαλύτερων και πολυτιμότερων συλλογών της Ευρώπης είναι διαθέσιμα σε όλες τις γλώσσες της ΕΕ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι εθνικός εκπρόσωπος για την Ελλάδα στην Europeana είναι η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη της Βέροιας (http://www.libver.gr/). Επίσης, η Βιβλιοθήκη της Βέροιας έχει συμμετοχή και στο πρόγραμμα EuropeanaLocal (http://www.europeanalocal.eu/), το οποίο είναι ένα Δίκτυο Ορθής Πρακτικής με σκοπό να βοηθήσει τοπικές και περιφερειακές βιβλιοθήκες, μουσεία, αρχεία και συλλογές οπτικοακουστικού υλικού να ενταχθούν στην Europeana.

Τέλος, η κα Viviane Reding, Επίτροπος της Ε.Ε. αρμόδια για την κοινωνία της πληροφορίας και τα ΜΜΕ δήλωσε ότι:

«Η Europeana θα προσφέρει ένα ταξίδι μέσα στον χρόνο και πέρα από σύνορα, και θα διευκολύνει την ανάπτυξη νέας αντίληψης ως προς το τι είναι ο πολιτισμός μας. Επιπλέον, θα διευκολύνει τη σύνδεση των ατόμων με την ιστορία τους και, μέσω διαλογικών σελίδων και εργαλείων, μεταξύ τους» …« Οφείλουμε να μετατρέψουμε την Europeana σε έναν χώρο διαλογικής και δημιουργικής συμμετοχής για τα άτομα που επιθυμούν να διαπλάσουν τη δική τους συμβολή στον ευρωπαϊκό πολιτισμό και να τη μοιραστούν με άλλους. Στόχος μας είναι το 2010 να περιέχει η Europeana τουλάχιστον 10 εκατομμύρια αντικείμενα.» (Δελτίο τύπου: Η Ευρωπαϊκή Ψηφιακή…):

Μην επισκεφθείτε την Europeana έως τα μέσα Δεκεμβρίου, δεν θα μπορέσετε να χρησιμοποιήσετε την ψηφιακή βιβλιοθήκη διότι έχει ανασταλεί η λειτουργία της! Αυτό δεν είναι αστείο αλλά το αποτέλεσμα εκατομμυρίων χρηστών που έσπευσαν να χρησιμοποιήσουν την υπηρεσία αυτή. Η Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Βιβλιοθήκη δέχθηκε 10 εκατομμύρια «εντολές» την ώρα και δεν άντεξε! Οι επισκέπτες έως τότε μπορούν να επισκέπτονται την ιστοσελίδα του προγράμματος και να βλέπουν το σχετικό video. Η ιστοσελίδα είναι: http://dev.europeana.eu.

Περισσότερες πληροφορίες:

Europeana (http://www.europeana.eu/).

Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη της Βέροιας (http://www.libver.gr/).

To πρόγραμμα EuropeanaLocal (http://www.europeanalocal.eu/).

Το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ψηφιακής Βιβλιοθήκης (http://dev.europeana.eu).

Δελτίο τύπου: Η Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Βιβλιοθήκη “Europeana”, τώρα σε απευθείας σύνδεση Βρυξέλλες, 20 Νοεμβρίου 2008

Add comment November 23rd, 2008

Ψηφιακές Βιβλιοθήκες και Πνευματικά Δικαιώματα

Πολλές βιβλιοθήκες στις μέρες μας δημιουργούν ψηφιακές βιβλιοθήκες και ηλεκτρονικά καταθετήρια.

Στο Ελληνικό δίκαιο επιτρέπεται η ψηφιοποίηση έργων που ανήκουν στο Δημόσιο (έργα των οποίων η προστασία έχει λήξει, είτε έργα τα οποία ο ίδιος ο δημιουργός τα έχει προσφέρει στο δημόσιο κτήμα και δεν διεκδικεί δικαιώματα, είτε έργα τα οποία ενοικούν εξ αρχής στο δημόσιο). Για όλα τα άλλα έργα, ο κανόνας είναι ότι απαγορεύεται η ψηφιοποίηση τους αλλά και η διάθεση ψηφιακού υλικού στο κοινό.

Ειδικά για τις Βιβλιοθήκες και τα αρχεία

α) Η δημιουργία ενός πρόσθετου αντιτύπου του έργου επιτρέπεται χωρίς την άδεια του δημιουργού και χωρίς αμοιβή μόνο όταν πρόκειται για ένα έργο που ήδη έχει στη κατοχή της μια Βιβλιοθήκη – μη κερδοσκοπικός οργανισμός και το ψηφιοποιεί για σκοπούς συντήρησης ή και μεταβίβασης του σε άλλο μη κερδοσκοπικό οργανισμό, εφόσον όμως είναι αδύνατη η προμήθεια του έργου αυτού από την ελεύθερη αγορά σε σύντομο χρόνο και με εύλογους όρους.

β) Επιτρέπεται η αναπαραγωγή (άρα και η ψηφιοποίηση) ενός έργου, όχι όμως για εμπορικό σκοπό, προς όφελος τυφλών και κωφάλαλων προσώπων, για χρήστες που έχουν αναπηρία./p>

Ο Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Λόγου (ΟΣΔΛ) απέστειλε επιστολή το 2006 προς 160 ελληνικές βιβλιοθήκες με την οποία διαμαρτύρεται για τις πρακτικές ψηφιοποίησης που χρησιμοποιούν οι βιβλιοθήκες και με την οποία τονίζει ότι θα πρέπει να λαμβάνεται άδεια από τον δημιουργό (για πρακτικούς λόγους η άδεια να ζητείται από τον ΟΣΔΛ).
Το πρόβλημα αυτό δεν είναι μόνο Ελληνικό αλλά το έχουν όλες οι Ευρωπαϊκές Βιβλιοθήκες.
Ευρωπαϊκή οδηγία 2001/29 λέει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν υπέρ της αναπαραγωγής από βιβλιοθήκες και εκπαιδευτικά ιδρύματα. Η οδηγία αυτή ΔΕΝ είναι υποχρεωτική και δεν υιοθετήθηκε από όλα τα κράτη μέλη.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπαθεί να φτιάξει την Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Βιβλιοθήκη (ρύθμιση ώστε να επιτρέπεται από δημόσια ιδρύματα να ψηφιοποιούν και να μετακινούν υλικό τηρώντας τις διεθνής συμφωνίες. Πρόνοια για τα «ορφανά έργα» (έργα των οποίων ο δικαιούχος δεν μπορεί να εντοπιστεί μετά από μια καλόπιστη έρευνα).

Οι 2 πιο ακραίες απόψεις που έχουν ακουστεί για την αντιμετώπιση του προβλήματος είναι :

1. Να μην γίνεται ποτέ τίποτα πριν δοθεί άδεια ψηφιοποίησης από τον δημιουργό (η άποψη αυτή υποστηρίζεται από ομάδες συμφερόντων και δικαιούχων των έργων).

2. Να καταργηθεί εντελώς το copyright (άποψη που υποστηρίζεται από τους λεγόμενους «αναρχικούς» της πνευματικής ιδιοκτησίας).

Προτεινόμενες λύσεις: θέσπιση δικαιώματος στις βιβλιοθήκες να ψηφιοποιούν και να διακινούν το υλικό, μηχανισμός καταβολής αμοιβής στους δικαιούχους, καλόπιστη χρήση ορφανού έργου, σμίκρυνση χρόνου προστασίας πνευματικών δικαιωμάτων, κλπ.

Google Library Project σταμάτησε λόγω αντίδρασης από τους εκδότες.

Οι κανόνες πάντως δέχονται πιέσεις από κινήματα όπως αυτό της ανοικτής πρόσβασης και των άδειων χρήσης Creative Commons. Πρέπει να βρεθεί μια λύση προς το κοινό συμφέρων βιβλιοθηκών, δημιουργών και τελικά του συνόλου.

Πηγή:

Κανελλοπούλου-Μπόττη, Μαρία (2007). Ψηφιακές Βιβλιοθήκες και Πνευματικά Δικαιώματα. 16o Πανελλήνιο Συνέδριο Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών, Αθήνα: Πανεπιστήμιο Πειραιά.

1 comment February 15th, 2008